Tutto Passa — μια μεσογειακή φιλοσοφία
Είναι από τις φράσεις που ακούς παντού στη Μεσόγειο, με διαφορετικά λόγια κάθε φορά. Οι Ιταλοί λένε tutto passa. Οι Ισπανοί no pasa nada. Εμείς λέμε «θα περάσει», ή απλώς «σιγά». Το ίδιο πράγμα, τέσσερις γλώσσες. Και είναι εύκολο να το παρεξηγήσεις. Από έξω μοιάζει με αδιαφορία, ή με βολική δικαιολογία για να μην κάνεις κάτι. Δεν είναι.
Δεν σημαίνει «δεν με νοιάζει»
Το tutto passa δεν λέει ότι τίποτα δεν έχει σημασία. Λέει ότι τίποτα δεν μένει σταθερό — ούτε το κακό ούτε το καλό. Είναι μια παρατήρηση, όχι μια στάση. Και έχει νόημα σε τόπους που το έχουν δει να επαληθεύεται πολλές φορές. Η Μεσόγειος έχει περάσει αυτοκρατορίες, πανδημίες, κατοχές, χρεοκοπίες. Οι άνθρωποι που ζουν εδώ έχουν μια συλλογική μνήμη πραγμάτων που έμοιαζαν οριστικά και δεν ήταν. Αυτό αφήνει ένα ίζημα στον τρόπο που αντιμετωπίζεις τη Δευτέρα το πρωί.
Το αντίθετό του δεν είναι η σοβαρότητα. Είναι το άγχος — η πεποίθηση ότι αυτό που συμβαίνει τώρα είναι το μόνιμο σχήμα των πραγμάτων.
Ο χρόνος ως συστατικό
Υπάρχει κάτι πρακτικό εδώ, όχι μόνο φιλοσοφικό. Οι κουλτούρες της Μεσογείου έχουν φτιάξει τα καλύτερά τους πράγματα αφήνοντας τον χρόνο να δουλέψει. Το λάδι, το κρασί, το τυρί, το παστό. Τίποτα από αυτά δεν επιταχύνεται χωρίς να χάσει. Ένας τοίχος ασβεστωμένος στην Πάρο δείχνει καλύτερα στα δέκα χρόνια απ' ό,τι την πρώτη μέρα. Το μάρμαρο σε ένα κατώφλι που το έχουν πατήσει εκατό χρόνια πόδια έχει βαθουλώσει, και αυτό είναι το ωραίο κομμάτι του.
Είναι διαφορετική σχέση με τη φθορά. Δεν είναι κάτι που το κρύβεις — είναι η απόδειξη ότι κάτι χρησιμοποιήθηκε.
Γι' αυτό μας ενδιαφέρει
Εδώ είναι που το tutto passa συναντάει το ντένιμ, και δεν είναι σύμπτωση.
Το τζιν είναι από τα λίγα ρούχα που γίνονται καλύτερα καθώς χαλάνε. Ένα καινούριο τζιν είναι ένα καλό παντελόνι· ένα τζιν που έχεις φορέσει τρία χρόνια είναι δικό σου με τρόπο που τίποτα φρεσκοαγορασμένο δεν μπορεί να είναι. Η φθορά ακολουθεί το πώς κάθεσαι, τι έχεις στις τσέπες, πόσο περπατάς. Είναι ένα αρχείο που γράφεται μόνο του. Το ίδιο κάνει και το λινό. Τσαλακώνει, μαλακώνει, χάνει την αρχική του σκληρότητα και κερδίζει κάτι άλλο. Το δέρμα το ίδιο. Τα υφάσματα που αντέχουν στη Μεσόγειο είναι ακριβώς εκείνα που δεν φοβούνται τον χρόνο.
Η αντίθετη λογική — το ρούχο που πρέπει να μένει σαν καινούριο, και τη στιγμή που παύει να είναι το πετάς — είναι σχετικά πρόσφατη, και μάλλον όχι ιδιαίτερα επιτυχημένη.
Στην πράξη
Δεν χρειάζεται να το κάνεις φιλοσοφία για να το χρησιμοποιήσεις. Σημαίνει να μην πλένεις το τζιν σου κάθε βδομάδα επειδή «πρέπει». Να μη σιδερώνεις το λινό μέχρι να πάψει να μοιάζει με λινό. Να διαλέγεις λιγότερα και καλύτερα κομμάτια αντί για πολλά που δεν αντέχουν έναν χειμώνα. Να αφήνεις τα πράγματα να αποκτήσουν την ηλικία τους.
Και, τις μέρες που δεν πάει τίποτα καλά, να θυμάσαι ότι και πάλι, ισχύει. Tutto passa.
