Πώς ο κινηματογράφος έκανε το τζιν αυτό που είναι.
Το τζιν δεν ξεκίνησε ως ρούχο στιλ. Ξεκίνησε ως στολή εργασίας — για μεταλλωρύχους, σιδηροδρομικούς, καουμπόηδες. Ένα ύφασμα που το διάλεγες επειδή είχε αντοχή, όχι επειδή ήταν μόδα.
Αυτό που το μετέτρεψε σε σύμβολο δεν ήταν η διαφήμιση, αλλά η μεγάλη οθόνη.
O James Dean στα γυρίσματα της ταινίας Rebel without a cause.
Ο άγριος και ο επαναστάτης
Το 1953 ο Μάρλον Μπράντο εμφανίζεται στο The Wild One με δερμάτινο μπουφάν, μηχανή και τζιν, και όταν τον ρωτάνε ενάντια σε τι επαναστατεί, απαντάει με την πιο διάσημη ατάκα της δεκαετίας: τι έχεις να προτείνεις; Δύο χρόνια αργότερα, ο Τζέιμς Ντιν στο Rebel Without a Cause φοράει λευκό t-shirt, κόκκινο μπουφάν και τζιν — και το σύνολο γίνεται εικόνα που αναπαράγεται ακόμα. Η αντίδραση ήταν άμεση και σοβαρή. Σχολεία στις ΗΠΑ απαγόρευσαν το τζιν στους μαθητές, ακριβώς επειδή είχε πια συνδεθεί με την ανυπακοή. Ένα εργατικό παντελόνι είχε γίνει πολιτική δήλωση μέσα σε δύο ταινίες.
Το ίδιο συνέβη και εδώ, με μερικά χρόνια καθυστέρηση. Οι «τεντιμπόηδες» του ελληνικού σινεμά των αρχών του '60 — στον Κατήφορο, στον Νόμο 4000 — φοράνε τζιν για τον ίδιο ακριβώς λόγο: για να διαχωριστούν από τους πατεράδες τους με το κοστούμι.
Ο δρόμος
Στα 60s και 70s το τζιν αλλάζει νόημα ξανά. Το Easy Rider (1969) το βγάζει από τη νεανική παραβατικότητα και το πάει στην αντικουλτούρα — ελευθερία, δρόμος, μια Αμερική που δεν χωράει στα προάστια. Το ξεθωριασμένο denim δεν είναι πια απείθαρχο, είναι αυθεντικό.
Παράλληλα, το τζιν αρχίζει να φοριέται και από γυναίκες στην οθόνη με τρόπο που δεν είναι ούτε αντρικός ούτε διακοσμητικός. Η Μέριλιν Μονρόε το είχε ήδη φορέσει στο The Misfits. Τριάντα χρόνια μετά, το Thelma & Louise (1991) το κάνει ξανά στολή αυτονομίας.
Ο χρόνος πάνω στο ύφασμα
Υπάρχει και ένας πιο τεχνικός λόγος που ο κινηματογράφος αγαπάει το denim: αφηγείται χρόνο χωρίς διάλογο. Ένα καινούριο, σκούρο τζιν και ένα φθαρμένο, ξεθωριασμένο τζιν λένε δύο εντελώς διαφορετικές ιστορίες για τον ίδιο άνθρωπο. Οι ενδυματολόγοι το ξέρουν αυτό και το εκμεταλλεύονται συστηματικά — γι' αυτό στις περισσότερες παραγωγές τα τζιν των ηθοποιών περνάνε από ειδική επεξεργασία πριν το γύρισμα, ώστε να δείχνουν φορεμένα από συγκεκριμένο άνθρωπο για συγκεκριμένο διάστημα.
Στο Brokeback Mountain (2005) η φθορά στα ρούχα λειτουργεί ακριβώς έτσι: μετράει τα χρόνια που περνάνε ανάμεσα στις σκηνές. Το ίδιο και στα westerns, όπου το ξεθωριασμένο denim είναι μέρος του τοπίου όσο και ο ήλιος.
Είναι ο ίδιος λόγος που ένα τζιν που έχεις φορέσει πραγματικά είναι πιο ενδιαφέρον από ένα καινούριο. Οι γραμμές στα γόνατα, το ξεθώριασμα στους μηρούς, η φθορά στην τσέπη — δεν είναι ελαττώματα, είναι αρχείο.
Εβδομήντα χρόνια μετά τον Μπράντο, το τζιν είναι ταυτόχρονα ό,τι πιο συνηθισμένο και ό,τι πιο φορτισμένο υπάρχει στην ντουλάπα. Έχει φορεθεί από επαναστάτες και από τραπεζίτες, σε διαδηλώσεις και σε διαφημίσεις, χωρίς να χάσει τίποτα.
Ίσως γιατί ο κινηματογράφος δεν του έδωσε ένα νόημα. Του έδωσε τη δυνατότητα να παίρνει το νόημα αυτού που το φοράει.
